Szlak historii Przygórza. Tablica 7. Zespół sakralny kościoła katolickiego i cmentarza parafialnego

Szlak historii Przygórza. Tablica 7. Zespół sakralny kościoła katolickiego (1939) i cmentarza parafialnego (1958)

W 1927 r. zrodziła się idea budowy kościoła i utworzenia cmentarza w Przygórzu. Inicjatorem tego przedsięwzięcia był proboszcz parafii w Woliborzu ks. Moritz Strauch. Inicjatywa ta była odpowiedzią na oczekiwania przygórzan i ułatwienia im korzystania z posług duszpasterskich. Licząca tysiąc osób społeczność Przygórza, którą w 90% stanowili katolicy, a spośród nich 90% to byli górnicy i ich rodziny, zdecydowała o przystąpieniu do realizacji budowy kościoła. W tym celu jeszcze w 1927 r. utworzono Stowarzyszenie Budowy Kościoła Katolickiego w Przygórzu, którego patronem został ks. Strauch, a jego prezesem miejscowy młynarz August Richter.

Ks. Strauch przekazał Stowarzyszeniu, wcześniej kupioną za 1400 RM działkę parafialną na prawym brzegu Piekielnicy o powierzchni 1 akra, poniżej ścieżki wiodącej do leśniczówki, oraz kwotę 1505 RM. W ciągu kolejnych lat Stowarzyszenie gromadziło środki na inwestycję, które pochodziły ze składek od mieszkańców Przygórza, z darowizn oraz ze sprzedaży cegiełek. Warty podkreślenia jest fakt, że część środków z ich sprzedaży została przekazana rodzinom górników, którzy zginęli w katastrofie w kopalni "Wacław" w Jugowie w czerwcu 1930 r.

Okres pozyskiwania środków na budowę kościoła i uzyskiwania pozwoleń bardzo wydłużał się, co było wynikiem niechęci nowego proboszcza ks. Oswalda Riedla (od 1928 r.), wielkiego kryzysu gospodarczego lat 1929-33 oraz przeciwwskazań do utworzenia na działce parafialnej cmentarza. W 1936 lub 1937 r. nowym prezesem Stowarzyszenia został starszy górnik kopalni "Rudolph" – Anton Zeidler. W 1938 r., po przejściu ks. Riedla na emeryturę, proboszczem w Woliborzu został, przychylny budowie kościoła, ks. Franz Hainisch. W tej nowej sytuacji bardzo szybko wykonano projekt kościoła, którego pierwowzorem był mały kościół w miasteczku Vietz, polskiej Witnicy w powiecie Gorzów Wielkopolski, a autorem projektu był architekt Sonnen. Aby już nie przedłużać terminu przystąpienia do budowy kościoła czasowo zrezygnowano z utworzenia cmentarza.

Jesienią 1938 r. rozpoczęto budowę, a 13 listopada uroczyście poświęcono kamień węgielny kościoła. Wydarzenie to upamiętnia piaskowcowa tablica przytwierdzona do zewnętrznej ściany prezbiterium. Już latem 1939 r. budowa była ukończona. W sierpniu w wieży kościelnej zawieszono 3 spiżowe dzwony: największy Św. Barbary, średni Św. Elżbiety i najmniejszy Św. Bonifacego. Natomiast 24 września w uroczystym nabożeństwie konsekrowano kościół, któremu nadano wezwanie Św. Barbary. W tym czasie kościół w swoim wyposażeniu posiadał już ołtarz główny oraz ławki – elementy zlikwidowanej w pierwszych dniach wojny kaplicy w kłodzkim liceum.

W 1940 r. dwa większe dzwony zostały zarekwirowane na potrzeby armii, a żelazne serce jednego z nich do dzisiaj wisi na strychu kościoła. W październiku 1941 r. w ołtarzu głównym zamontowano nowe tabernakulum, a w 1942 r. – boczny ołtarz Matki Boskiej z Dzieciątkiem. Do 1945 r. w wyposażeniu kościoła pojawiły się: figura Św. Barbary, obrazy drogi krzyżowej, fisharmonia, ambona oraz paramenty, a wśród ksiąg liturgicznych, pozyskana z innego kościoła, księga mszy za zmarłych z 1860 r.

W 1940 r. na ścianie bocznej przy chórze zawisła duża drewniana tablica, na której umieszczono imiona i nazwiska przedwojennych mieszkańców Przygórza poległych na frontach I i II wojny światowej.

Po zakończeniu wojny, do końca 1945 r. Przygórze należało do parafii Wolibórz i archidiecezji w Pradze czeskiej. Natomiast na początku 1946 r. weszło w skład parafii Jugów. Od 1972 r. jest częścią archidiecezji wrocławskiej.

1 września 1958 r. w kopalni w Przygórzu miał miejsce tragiczny wypadek, w którym zginęło 14 górników, a 22 uległo silnemu podtruciu tlenkiem węgla. Dwóch górników, przygórzan – Wacław Gawot i Jan Ferenc, zostało pochowanych na nowo utworzonym cmentarzu parafialnym. Były to dwa pierwsze groby na tym cmentarzu. Nagrobki tych górników uległy likwidacji w 2021 r. W ich miejsce w tylnej części cmentarza ustawiono tablicę memoratywną upamiętniającą górników i katastrofę w kopalni. Jeszcze w 1958 r. górnicy z Przygórza ufundowali chorągiew poświęconą Św. Barbarze swojej patronce.

W 1964 r. w związku z obecnością w parafii Jugów kopii obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej, w jej wędrówce do wszystkich parafii w Polsce w latach 1957-66, dokonano zmiany wezwania kościoła w Przygórzu na Matki Boskiej Częstochowskiej, natomiast w 1999 r., w związku z ustawieniem w otoczeniu kościoła krzyża misyjnego, jego wezwanie zmieniono na Podwyższenia Krzyża Św.

1. Archiwalne zdjęcie poświęcenia kamienia węgielnego kościoła (www.volpersdorf.de/Köpprich)



2. Zdjęcie tablicy pamiątkowej poświęcenia kamienia węgielnego (autor E. Kawałkowa)



3. Kościół p.w Podwyższenia Krzyża Św. w Przygórzu ( autor E. Kawałkowa)


4. Ołtarz główny (autor E. Kawałkowa)


5. Boczny ołtarz Matki Boskiej z Dzieciątkiem (autor E. Kawałkowa)


6. Tablica pamiątkowa Niemców poległych w trakcie I i II wojny światowej (autor E. Kawałkowa)


7. Chorągiew Górnicza z 1958 r. (autor E. Kawałkowa)


8. Cmentarz parafialny w Przygórzu (autor E. Kawałkowa)


9. Tablica na cmentarzu upamiętniającą górników zmarłych w katastrofie w kopalni w Przygórzu 1.09.1958 r. (autor E. Kawałkowa)


Opracowanie: Ewa Kawałkowa dla Sołectwa Przygórze w ramach realizacji Funduszu Sołeckiego 2025.